در پایان اردیبهشت ۱۴۰۵، تراز سطح آب دریاچه ارومیه به ۱۲۷۱/۰۷ متر و حجم آب آن به ۴/۰۸ میلیارد متر مکعب رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل (تراز ۱۲۶۹/۰۵ متر و حجم ۱/۶۳ میلیارد متر مکعب) افزایش چشمگیری را نشان میدهد. این وضعیت مطلوب که عمدتاً ناشی از بارشهای فراتر از شرایط نرمال است، فرصتی ارزشمند برای بازنگری در مدیریت منابع آب حوضه ایجاد کرده است. با این حال، رقابت شدید میان مصارف کشاورزی و حقابه زیستمحیطی دریاچه همچنان پابرجاست و بدون تعدیل اساسی در بخش کشاورزی، نمیتوان به پایداری این روند امید داشت. در این میان، طرح حفاظت از تالابهای ایران با بیش از یک دهه فعالیت در زمینه استقرار کشاورزی پایدار، به دنبال تعدیل مصرف منابع آب در بخش کشاورزی حوضه آبریز دریاچه ارومیه بوده است. تاکنون ۲۴۳ روستا از استانهای آذربایجان غربی و شرقی تحت پوشش فعالیتهای کشاورزی پایدار قرار گرفتهاند و نتایج این طرح در مزارع پایلوت اطراف دریاچه ارومیه اثربخش بوده است. علاوه بر این، در ۷۷ روستای حوضه دریاچه ارومیه، پروژههای تنوعبخشی به معیشتهای سازگار با منابع تالابی اجرا شده است تا وابستگی جوامع محلی به منابع آبی کاهش یابد. این طرح که در سطح کمتر از یک درصد از اراضی حوضه اجرا شده، موفق به کاهش ۲۷/۷ درصدی برداشت آب آبیاری در سطح مزرعه شده، بدون آنکه آسیبی به معیشت کشاورزان محلی وارد آید. این دستاورد ثابت میکند که اصلاح الگوی کشت و بهرهگیری از روشهای نوین آبیاری میتواند فشار بر منابع آب را به طور قابل توجهی کاهش دهد.
با توجه به این موفقیت، ضروری است الگوی طرح حفاظت از تالابها به کل حوضه آبریز دریاچه ارومیه تعمیم یابد. گسترش مزارع پایلوت، توانمندسازی کشاورزان و ارتقاء تابآوری معیشتی جوامع روستایی، نه تنها به تأمین پایدار حقابه دریاچه کمک میکند، بلکه جوامع محلی را در برابر خشکسالی مقاومتر میسازد. اکنون فرصتی تاریخی برای تبدیل بهبود موقت به حفاظت پایدار فراهم است، به شرط آنکه مدیریت آب از رویکرد انفعالی مبتنی بر بارش به سمت اصلاح تقاضا در کشاورزی حرکت کند.
