فاز یک
پایهگذاری مدیریت یکپارچه تالابهای ایران
فاز نخست طرح حفاظت از تالابهای ایران در بازه زمانی 2005 تا 2014 اجرا شد. در این مرحله، تمرکز اصلی پروژه بر ایجاد بسترهای قانونی، مدیریتی و مشارکتی برای حفاظت از تالابهای کشور بود. تدوین برنامههای مدیریت جامع، شکلگیری ساختارهای بینبخشی و جلب مشارکت دستگاههای اجرایی و جوامع محلی، زمینه را برای استقرار رویکرد مدیریت زیستبومی و اجرای برنامههای حفاظت و احیای تالابها در سالهای بعد فراهم کرد.
تدوین برنامههای مدیریت جامع
یکی از مهمترین دستاوردهای این فاز، تدوین و تصویب برنامههای مدیریت جامع دریاچه ارومیه و تالابهای پریشان و شادگان بود. این برنامهها با مشارکت دستگاههای اجرایی، متخصصان، سازمانهای مردمنهاد و جوامع محلی تهیه و در سطوح استانی و ملی به تصویب رسیدند و برای نخستین بار چارچوبی مشترک برای مدیریت یکپارچه تالابهای کشور ایجاد کردند.
ایجاد ساختارهای مدیریتی و آغاز اجرای برنامهها
به منظور اجرای برنامههای مدیریت، ساختارهای فرابخشی در سطوح ملی، استانی و محلی ایجاد شد و کارگروههای تخصصی در حوزههای مدیریت منابع آب، کشاورزی، تنوع زیستی، مشارکت مردمی و آموزش شکل گرفتند. همزمان، اجرای برنامههای عملیاتی شامل تعیین حقابه زیستمحیطی، مدیریت خشکسالی، توسعه کشاورزی پایدار، حفاظت از گونههای در معرض تهدید، پایش تالابها و ایجاد زیرساختهای اطلاعرسانی آغاز شد.
آموزش، ظرفیتسازی و مشارکت
ارتقای آگاهی عمومی و توانمندسازی ذینفعان از محورهای اصلی این مرحله بود. در این راستا، برنامههای آموزشی و اطلاعرسانی برای دانشآموزان، معلمان، کارشناسان، جوامع محلی و سایر ذینفعان اجرا شد و با تولید منابع آموزشی، برگزاری جشنوارهها، بازدیدهای تخصصی، کمپینهای اطلاعرسانی و توسعه شبکههای ارتباطی، زمینه مشارکت گستردهتر جامعه در حفاظت از تالابها فراهم شد.
دستاوردهای شاخص
در پایان فاز نخست، مهمترین دستاوردهای پروژه عبارت بودند از:
0 تمرکز بر استقرار رویکرد زیستبومی با تدوین و تصویب 5 برنامه مدیریت جامع برای تالابهای دریاچه ارومیه، پریشان و شادگان؛
• ایجاد ساختارهای مدیریتی بینبخشی در سطوح ملی، استانی و محلی؛
• تعیین و تصویب حقابه زیستمحیطی دریاچه ارومیه و آغاز برنامهریزی برای سایر تالابهای پایلوت؛
• اجرای نخستین الگوهای استقرار کشاورزی پایدار، حفاظت از تنوع زیستی و پایش اکوسیستمهای تالابی؛
• ایجاد بسترهای قانونی، مدیریتی و مشارکتی برای توسعه برنامههای حفاظت از تالابها در سطح کشور.
فاز نخست، نقطه آغاز مدیریت زیستبومی تالابهای ایران بود. شکلگیری نظام مدیریت یکپارچه، ایجاد ساختارهای بینبخشی، تدوین برنامههای جامع و جلب مشارکت ذینفعان، پایههای اصلی حفاظت و احیای تالابهای کشور را بنا نهاد و مسیر توسعه و گسترش این رویکرد را در فازهای بعدی پروژه هموار ساخت.