تالاب شادگان
تالاب شادگان با وسعتی حدود ۵۳۷۷ کیلومتر مربع، یکی از بزرگترین و مهمترین تالابهای ایران به شمار میرود. این مجموعه ارزشمند شامل تالابهای آب شیرین و شور، خلیج جزر و مدی خور موسی و جزایر پیرامون آن است و در پاییندست حوضه رودخانه جراحی، میان شهرهای شادگان، آبادان و ماهشهر در استان خوزستان قرار دارد. این تالاب در بخش جنوبی خود به خلیج فارس متصل میشود.
تالاب شادگان در سال ۱۳۵۴ بهعنوان بزرگترین سایت ایرانی کنوانسیون رامسر به ثبت رسید این تالاب یکی از تالابهای ثبتشده در کنوانسیون رامسر است ودارای برنامه مدیریت زیست محیطی است و به دلیل برخورداری از تنوع زیستی غنی، در زمره تالابهای با اهمیت بینالمللی قرار دارد. مساحت ثبتشده این تالاب در کنوانسیون رامسر حدود ۴۰۰ هزار هکتار است که بخشهای ساحلی و دریایی آن در خلیج فارس را در بر نمیگیرد. افزون بر ارزشهای زیستمحیطی، این تالاب از نظر اقتصادی و اجتماعی نیز اهمیت فراوانی دارد و حدود ۱۰۰ هزار نفر از ساکنان محلی به درجات مختلف برای تأمین معیشت خود به منابع آن وابسته هستند.
تالاب شادگان نقش مهمی در پایداری اکولوژیک جنوب غرب ایران، حمایت از معیشت جوامع محلی و تنظیم نظامهای آب و خاک منطقه ایفا میکند. با این حال، فشارهای ناشی از خشکسالی، تغییرات اقلیمی، الگوهای ناپایدار بهرهبرداری کشاورزی، کاهش منابع آب و تخریب تدریجی اکوسیستمهای پیرامونی، ضرورت بازنگری در شیوههای مدیریت و بهرهبرداری از این تالاب را بیش از پیش آشکار ساخته است. در چنین شرایطی، رویکردهای مبتنی بر مدیریت زیستبومی و مشارکت فعال جوامع محلی بهعنوان یکی از مؤثرترین راهکارها برای احیا و بهرهبرداری پایدار از تالاب شادگان شناخته میشوند.
تالاب شادگان بهعنوان سومین پایلوت طرح حفاظت از تالابهای ایران انتخاب شده است. هدف این طرح، ارتقای مدیریت اکوسیستمی تالاب از طریق تدوین و اجرای برنامه مدیریت جامع مبتنی بر رویکرد مدیریت زیستبومی و کاهش تهدیدات اصلی متوجه تنوع زیستی با اهمیت بینالمللی آن است. در چارچوب سند همکاری چهار ساله میان دولت ژاپن و طرح حفاظت از تالابهای ایران با عنوان «توسعه سیستم حفاظت از تالابها در دریاچه ارومیه و سایر تالابها به همراه جوامع محلی حاشیه آنها» و با بهرهگیری از دستاوردهای فازهای پیشین پروژه، از سال ۲۰۲۵ اجرای فعالیتهای میدانی در تالاب شادگان به شرکتها و سازمانهای مردمنهاد محلی واگذار شده است.
در همین راستا، پروژه تنوعبخشی به معیشتهای سازگار با اکوسیستمهای تالابی در ۶ روستای منتخب شهرستانهای شادگان و آبادان و پروژه استقرار کشاورزی پایدار در ۱۲ روستای منتخب شهرستانهای شادگان، رامشیر و ماهشهر آغاز شده است. این برنامهها با تمرکز بر ورود مؤثر به جوامع محلی، اعتمادسازی، برگزاری نشستها و دورههای آموزشی و ترویجی و فراهمسازی زمینه مشارکت فعال ذینفعان در فرایند تصمیمگیری و اجرای پروژهها دنبال میشوند و تا سال ۲۰۲۸ ادامه خواهند داشت. نتایج مورد انتظار این اقدامات، ارتقای تابآوری جوامع محلی، بهبود وضعیت معیشتی و تقویت حفاظت و بهرهبرداری پایدار از اکوسیستم ارزشمند تالاب شادگان است.