دریاچه ارومیه یکی از ارزشمندترین تالاب‌های جهان، زیستگاه گونه شاخص آرتمیا و یکی از مهم‌ترین کریدورهای پرندگان مهاجر در آسیای غربی است. این تالاب یکی از تالاب‌های ثبت‌شده در کنوانسیون رامسر است، دارای برنامه مدیریت زیست محیطی است و از سوی یونسکو به‌عنوان ذخیره‌گاه زیست‌کره شناخته می‌شود. این اکوسیستم منحصربه‌فرد در پی دهه‌ها توسعه نامتوازن کشاورزی، افزایش تقاضا برای آب، مدیریت ناپایدار منابع و تغییرات اقلیمی، در اوایل دهه ۱۳۹۰ با بحرانی کم‌سابقه مواجه شد. در پاسخ به این شرایط، طرح حفاظت از تالاب‌های ایران از سال ۱۳۹۳ و با حمایت دولت ژاپن و برنامه توسعه ملل متحد (UNDP)، اجرای برنامه‌های مشارکتی را در روستاهای حاشیه دریاچه با هدف کاهش رقابت میان مصرف آب در بخش کشاورزی و تأمین حقابه زیست‌محیطی تالاب آغاز کرد.

این رویکرد با تکیه بر اعتمادسازی، ظرفیت‌افزایی و مشارکت فعال جوامع محلی، به کاهش حدود ۳۰ درصدی مصرف آب آبیاری در مزارع و باغات پایلوت و ترویج الگوهای کشاورزی پایدار منجر شده است. هم‌زمان، اجرای برنامه‌های تنوع‌بخشی به معیشت‌های سازگار با تالاب، به‌ویژه از طریق توانمندسازی زنان روستایی، فرصت‌های جدیدی برای کسب درآمد و کاهش وابستگی معیشت‌ها به منابع آب و اکوسیستم تالابی فراهم کرده است.

در سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ نیز، علاوه بر ادامه برنامه‌های کشاورزی پایدار و توسعه معیشت‌های سازگار در ۴۱ روستای استان‌های آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی، رویکردی نوین برای تقویت ارتباط تولیدات و فعالیت‌های جوامع محلی با بازار و زنجیره ارزش در دستور کار قرار گرفت. در همین راستا، با همکاری سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای کشور، بیش از ۵۰۰ نفر از جوامع محلی در دوره‌های مهارت‌آموزی شرکت کردند و زمینه دسترسی آنان به فرصت‌های اقتصادی جدید تقویت شد.

اگرچه این تجربیات تاکنون کمتر از یک درصد از گروه‌های هدف در حوضه دریاچه ارومیه را پوشش داده‌اند، اما به‌خوبی نشان داده‌اند که مشارکت جوامع محلی می‌تواند به‌طور هم‌زمان به حفاظت از اکوسیستم، بهبود معیشت و تحقق توسعه پایدار کمک کند. گسترش این رویکرد در سطح حوضه آبریز دریاچه ارومیه و سایر تالاب‌های کشور، چشم‌انداز اصلی طرح حفاظت از تالاب‌های ایران برای دستیابی به پایداری بلندمدت و افزایش تاب‌آوری جوامع محلی و اکوسیستم‌های تالابی است.